پيشگفتار باسمه تعالى و له الحمد تهذيب نفس ، يكى از واجباتى است كه ترك آن در اسلام موجب خسران دنيا و آخرت است ، كه از نظر قرآن كريم و روايات اهل‌بيت : و نزد علماى اخلاق از اهم واجبات است . از آيات فراوانى استفاده مىشود كه پاكى ، سرچشمهء همهء فضيلت‌ها و ناپاكى سرچشمهء رذالت‌ها است . خداوند متعال در سورهء « شمس » پس از يازده سوگند كه نشانگر اهميت مسأله است - مىفرمايد : « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها » . « 1 » به درستى كه سعادت و رستگارى مخصوص كسى است كه نفس خود را تهذيب و روح خود را پرورش داده باشد . پرورش روح به اين معنا است كه انسان نفس خود را به مرتبه‌اى از آمادگى و شايستگى برساند كه آينه‌اى از « خَلِيفَهءُ اللَّهِ فِى أرْضِه » « 2 » باشد . براى دستيابى به اين

--> ( 1 ) . شمس ، آيه 9 . ( 2 ) . عَنْ أَبِى عَبْدِاللَّهِ جَعْفَرِ بْنَ مُحَمَّدٍ ( ع ) قَالَ : إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَهءِ نَادَى مُنَادٍ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ : أَيْنَ خَلِيفَهءُ اللَّهِ فِى أَرْضِهِ ؟ فَيَقُومُ دَاوُدُ النَّبِىُّ ( ع ) فَيَأْتِى النِّدَاءُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ : لَسْنَا إِيَّاكَ أَرَدْنَا وَ إِنْ كُنْتَ لِلَّهِ خَلِيفَهءً . ثُمَّ يُنَادِى ثَانِيَهءً أَيْنَ خَلِيفَهءُ اللَّهِ فِى أَرْضِهِ ؟ فَيَقُومُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِى بْنُ أَبِى طَالِبٍ ( ع ) فَيَأْتِى النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : يَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ ! هَذَا عَلِى بْنُ أَبِى طَالِبٍ خَلِيفَهءُ اللَّهِ فِى أَرْضِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلَى عِبَادِهِ ، فَمَنْ تَعَلَّقَ بِحَبْلِهِ فِى دَارِ الدُّنْيَا - فَلْيَتَعَلَّقْ بِحَبْلِهِ فِى هَذَا الْيَوْمِ لِيَسْتَضِىءَ بِنُورِهِ وَ لِيَتَّبِعَهُ إِلَى الدَّرَجَاتِ الْعُلَى مِنَ الْجِنَانِ - قَالَ فَيَقُومُ : أُنَاسٌ قَدْ تَعَلَّقُوا بِحَبْلِهِ فِى الدُّنْيَا فَيَتَّبِعُونَهُ إِلَى الْجَنَّهءِ . ثُمَّ يَأْتِى النِّدَاءُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ : أَلَا مَنِ ائْتَمَّ بِإِمَامٍ فِى دَارِ الدُّنْيَا فَلْيَتَّبِعْهُ إِلَى حَيْثُ شَاءَ وَ يَذْهَبُ بِهِ فَحِينَئِذٍ ( يَتَبَرَّأُ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ . وَ قالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنا كَرَّهءً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا كَذلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَيْهِمْ وَ ما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّار ) . ( أمالى شيخ مفيد ، ص 285 ، مجلس 34 ) از امام صادق ( ع ) روايت است كه فرمود : هنگامى كه روز قيامت شد ، منادى از داخل عرش ندا مىكند : خليفهء خداوند در زمين كجا است ؟ داود ( ع ) برمىخيزد . خداوند عزّوجلّ به او مىگويد : منظور تو نيستى . اگر چه تو هم خليفهء خداوند بودى . بار دوم آن منادى ندا مىكند : خليفهء خداوند در زمين كجا است ؟ على بن ابى طالب ( ع ) برمىخيزد . در آن هنگام از جانب خداوند ندا مىرسد : اى مردم ! اين على خليفهء خداوند در روى زمين بود و حجت او بر بندگانش مىباشد . پس هر كس در دنيا به ريسمان ولايت او چنگ زده ، امروز هم به او متوسل شود تا از نور او روشن گردد و به دنبال او به درجات بلند بهشتى برود . حضرت فرمود : پس مردمى كه در دنيا به ريسمان ولايت او آويخته بودند برمىخيزند و به دنبال آن حضرت به بهشت مىروند ، سپس از جانب خداوند - جل‌ّجلاله - ندا مىرسد : هان ! هر كس در دنيا به دنبال پيشوايى راه افتاد و از او پيروى كرده امروز نيز به دنبال او به هر جا كه او بخواهد و ببرد ، راه بيفتد . در اين هنگام « پيشوايان از پيروان خود بيزارى جويند ، عذاب را مىبينند و همه اسباب و وسايل از دسترسى آنان دور و بريده خواهد شد و پيروان مىگويند : اى كاش ما مىتوانستيم به دنيا بازگرديم تا همان‌گونه كه از ما بيزارى جستند از آنان بيزارى مىجستيم ، خداوند به اين صورت اعمال آنان را مايهء حسرت ايشان قرار دهد و آنان از آتش دوزخ بيرون نخواهند رفت » .